قۇتتىقتاۋ سوزىندە اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى تيمۋر ابىلقاسىموۆ بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن جانە قازاقستان قارجى نارىعىنىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرەتىن تولەمگە قابىلەتسىز بانكتەردى رەتتەۋدىڭ زاماناۋي جۇيەسىن ەنگىزەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەفورما سالىمشىلاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا, جۇيەلىك تاۋەكەلدەردى ازايتۋعا جانە داعدارىس جاعدايىندا بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋدى بارىنشا ازايتۋعا باعىتتالعان.
زاڭنىڭ جاڭا جوباسىندا بانك سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا جانە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان داعدارىستاردى باسقارۋدىڭ ءۇش دەڭگەيلى ارحيتەكتۋراسى بەكىتىلەدى.
«بانكتى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ نەگىزگى اۋىرتپالىعى اكتسيونەرلەرگە جۇكتەلەدى, بۇل ءادىل جانە تۇراقتى مودەل جاسايدى. بۇل قاعيداتتار ءىس جۇزىندە جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن زاڭدا ەرتە ارەكەت ەتۋ جۇيەسى جەتىلدىرىلگەن. بۇل العاشقى قيىندىقتار تۋىنداي سالىسىمەن رەتتەۋشى بانكپەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن نەعۇرلىم كوبىرەك قۇرالداردى پايدالانا الادى دەگەندى بىلدىرەدى. ەگەر كورسەتكىشتەر ناشارلاي باستاسا, قاداعالاۋ كۇشەيەدى جانە بانك جاعدايدى تۇزەتۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋعا مىندەتتى. ءاربىر بانكتىڭ رەتتەۋشىمەن كەلىسىلگەن قالپىنا كەلتىرۋ جوسپارى بولۋى كەرەك, وندا اكتسيونەرلەر مەن باسشىلىق قارجىلىق ورنىقتىلىقتى نىعايتۋ ءۇشىن قانداي شارالار قولداناتىنى انىق كورسەتىلگەن. ەگەر ولار ورنىقتىلىقتى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا العان مىندەتتەمەلەرىن ورىنداي الماسا, وندا سالىمشىلاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ ءۇشىن رەتتەۋ تەتىگى ىسكە قوسىلادى», - دەدى ت.ابىلقاسىموۆ.
ول مۇنداي تەتىك كەنەتتەن تۋىندايتىن داعدارىس تاۋەكەلىن ازايتىپ, بۇكىل نارىق ءۇشىن بولجامدىلىقتى ارتتىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داۋرەن سالىمباەۆ ءوز بايانداماسىندا رەتتەۋدىڭ ناقتى قۇرالدارىن ۇسىندى. جۇيەلىك ماڭىزى بار بانكتەر ۇشىن TLAC (تotal Loss Absorbing Capacity) تەتىگى – قاۋىپسىزدىك قورىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى تالاپ بەكىتىلەدى. بۇل ەلەۋلى شىعىندار بولعان جاعدايدا ەسەپتەن شىعارۋعا نەمەسە كاپيتالعا اينالدىرۋعا الدىن الا دايىندالعان بانكتىڭ كاپيتالى مەن بورىشتىق قۇرالدارى جەتكىلىكتى مولشەردە بولۋى كەرەك دەگەندى بىلدىرەدى. وسىلايشا, شىعىندار ءبىرىنشى كەزەكتە بيۋدجەت قاراجاتىن تارتپاي-اق, اكتسيونەرلەر مەن ينۆەستورلار ەسەبىنەن وتەلەدى.
مەملەكەت بۇدان بىلاي تەك اسا قاجەتتى جاعدايلاردا – ەگەر بارلىق نارىقتىق قۇرالداردى پايدالانۋ جەتكىلىكسىز بولىپ, ەلدىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعى ءۇشىن بانكتىڭ جۇيەلى قاۋپى بولعان جاعدايدا رەتتەۋگە تىكەلەي قاتىسۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە, مۇنداي جاعدايلاردىڭ وزىندە مەملەكەتتىك كومەككە قاتاڭ تالاپتار ساقتالعان كەزدە عانا رۇقسات ەتىلەدى. شەشىمدەردىڭ اشىقتىعى, نارىقتىق تەتىكتەرگە بارىنشا از ارالاسۋ جانە NCWO – No Creditor Worse Off قاعيداتىن مىندەتتى تۇردە ساقتاۋ قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت. بۇل دەگەنىمىز, بىردە-ءبىر كرەديتوردىڭ رەتتەۋ پروتسەسىندەگى شىعىندارى ادەتتەگى بانكروتتىق ءراسىمى كەزىندەگى شىعىننان كوپ بولماۋعا ءتيىس. وسىلايشا, شىعىنداردى ءوز ەركىمەن قايتا ءبولۋ مۇمكىندىگى بولمايدى جانە ادال كرەديتورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا كەپىلدىك بەرىلەدى.
«جاڭا جۇيە مەملەكەتتىك كومەكتىڭ اۆتوماتتى تۇردە نەمەسە ساياسي نەگىزدە بەرىلۋىن تولىعىمەن بولدىرمايدى. رەتتەۋ ءتاسىلى بولجامدى, ەكونوميكالىق نەگىزدەلگەن جانە ءادىل بولادى. بۇل تۇبەگەيلى وزگەرىس مورالدىق تاۋەكەلدى جويۋعا, بانك يەلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا جانە سالىمشىلار مەن سالىق تولەۋشىلەردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋعا باعىتتالعان», - دەپ اتاپ ءوتتى د.سالىمباەۆ.
وسى تەتىكتەردى ازىرلەۋ كەزىندە ەۋروپالىق وداق, ۇلىبريتانيا, وڭتۇستىك كورەيا, كانادا جانە ت.ب. سياقتى يۋريسديكتسيالاردىڭ تاجىريبەسى ەسكەرىلدى, ولاردىڭ نەگىزىندە G20 جانە بازەل كوميتەتىنىڭ قۇجاتتارىندا بەكىتىلگەن بىرىڭعاي حالىقارالىق قاعيداتتارعا نەگىزدەلگەن.
ءوز كەزەگىندە, حالىقارالىق ساراپشىلار تولەمگە قابىلەتسىز بانكتى رەتتەۋ بارىسىنا مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىن وتەۋ تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. اتاپ ايتقاندا, ولار بىرقاتار ەلدەردە مەملەكەتتىك قاراجات تەك سوڭعى شارا رەتىندە پايدالانۋعا بولاتىن مودەل رەتىندە قولدانىلاتىنىن اتاپ ءوتتى, بۇل رەتتە ولاردى كەيىننەن اكتسيونەرلەر مەن بانك جۇيەسىنىڭ ءوز ەسەبىنەن وتەۋى مىندەتتى شارت بولىپ تابىلادى. بۇل ءتاسىل بيۋدجەتكە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتۋعا جانە قوعامنىڭ قارجى ينستيتۋتتارىنا دەگەن سەنىمىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ساراپشىلار قازاقستاندا مۇنداي تەتىكتەردى ەنگىزۋ قارجى سەكتورىنىڭ ورنىقتىلىعىن ارتتىرىپ, مەملەكەتتىڭ, سالىمشىلار مەن ينۆەستورلاردىڭ مۇددەلەرى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
